آمار سایت

آمار کلی
بازدید امروز: 44
بازدیدکننده امروز: 25
بازدید دیروز: 72
بازدید کننده دیروز: 41
ورودی گوگل امروز: 4
ورودی گوگل دیروز: 9
بازدید هفته: 393
بازدید ماه: 2,510
بازدید سال: 34,241
بازدید کلی: 34,241
» تعداد کاربران سایت: 1
آمار مطالب
»کل مطالب: 6
»کل نظرات: 0
اطلاعات شما
» آی پی شما: 54.162.105.241
» مرورگر شما:
» سیستم عامل شما:

آرشیو

مشاهده آرشیو

پاور پوینت فصل تنظیم اسمزی و دفع مواد زیست دهم

منتشر شده توسطکنکور برتردر تاریخ جمعه 27 اسفند 1395

گفتار ۱ هم ایستایی و کلیه ها

کمبود آب، اکسیژن و مواد مغذی یا انباشته شدن مواد دفعی یاخته ها مثل کربن د ی اکسید و

مواد دفعی نیتروژن دار از جمله مواردی اند که ادامه حیات را تهدید می کنند. 

مجموعه اعمالی را که برای پایدار نگه داشتن وضعیت درونی بدن انجام می شود هم ایستایی (هومئوستازی) می نامند

هم ایستایی از ویژگی های اساسی همه موجودات زنده است.

در دیابت شیرین، مقدار قند خون افزایش می یابد که عوارضی جدی چون بیماری قلبی، نابینایی ونارسایی کلیه را دربر دارد.

دستگاه دفع ادرار در حفظ هم ایستایی بدن نقش اساسی دارد.  

    حفظ تعاد ل آب، اسید  باز، یو نهاو نیز دفع مواد سمی و مواد زائد نیتروژ ن دار، از جمله وظایف کلیه اند که با ساختن ادرار به انجام میرسد.

کلیه ها

ساختار بیرونی کلیه و حفاظت از آن: کلیه ها، اندام هایی لوبیایی شکل اند و به تعداد دو عدد در طرفین ستون مهره ها و پشت شکم قرار دارند. 

به علت موقعیت قرارگیری و شکل کبد، کلیه راست قدری پایین تر از کلیه چپ واقع است .

ساختار بیرونی کلیه و حفاظت از آن

1-دند هها از بخشی از کلیه محافظت می کنند. 

2-پرده شفافی از جنس بافت پیوندیِ رشت های به نام کپسول کلیه اطراف هر کلیه را احاطه کرده است .

3-چرب ی اطراف کلیه، علاوه بر اینکه کلیه را از ضربه محافظت می کند در حفظ موقعیت کلیه نقش مهمی دارد. 

(برنامه کاهش وزن شدید و سریع باعث دچار افتادگی نسبی از موقعیت خود شوند . این رویداد، احتمال تاخوردگی میزنای را به دنبال دارد.

تغییر در موقعیت اندام ها می تواند به از بین رفتن هم ایستایی منجر شود.)

4-غده فوق کلیه که در تنظیم کار کلیه نقش مهمی ایفا می کند

ساختار درونی کلیه

در برش طولی کلیه، سه ناحیه مشخص دیده می شود

1- بخش قشری

2-بخش مرکزی

3-لگنچه

در بخش مرکزی، تعدادی ساختار هرمی شکل

دیده می شود که هر مهای کلیه نام دارند.

 هر هرم و ناحیه قشری مربوط به آن را، یک لَپ کلیه می نامند. 

در فاصله بین هرم ها، انشعاباتی از بخش قشری به نام ستون های کلیه دیده می شود

لگنچه، ساختاری شبیه به قیف دارد.

 ادرار تولیدشده، به آن وارد و به میزنای هدایت می شود تا کلیه را ترک می کند.

گُردیزه (نفرون)ها

هر کلیه از حدود یک میلیون گُردیزه تشکیل شده است که فرایند تشکیل ادرار در آنها آغاز می شود

. ابتدای گُردیزه شبیه قیف است و کپسول بومن نام دارد. 

ادامه گُردیزه، لوله ای شکل است و در قسمت هایی از طول خود، پیچ خوردگی هایی دارد و براین اساس، به قسمت های مختلفی نا مگذاری می شود .لوله پیچ خورده نزدیک، قوس هنله که Uشکل است و لوله پیچ خورده دور که به مجرای جمع کننده متصل می کند

گُردیزه ها برحسب موقعیت قرارگیری در کلیه به دو دسته

قشری و مجاورِ مرکز تقسیم می شوند. 

گُردیزه های قشری تقریباً به طور کامل در بخش قشری قرار دارند. 

در گُردیزه های مجاور مرکز

، بخش بزرگی از قوس هنله تا اعماق بخش مرکزی نفوذکرده است و بنابراین، قوس هنله در آنها طولانی تر است. 

تنها حدود 20 درصد گُردیزه ها از نوع مجاورمرکزند.

گردش خون در کلیه

منشأ ادرار از خون است و بنابراین بین گُردیزه و رگ های خونی، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. 

با توجه به اینکه تبادل مواد از طریق مویرگ ها رخ می دهد در اینجا نیز شاهد پدید آمدن شبکه های مویرگی هستیم. 

1- شبکه مویرگی اوّلی به نام کلافک (گلومرول)که درون کپسول بومن قرار دارد

2-دومی به نام دورِ لوله ای که اطراف قسمت های دیگر(لوله های پیچ خورده و قوس هنله )گُردیزه را فراگرفته است.

به هر کلیه، یک سرخرگ وارد می شود. انشعابات این سرخرگ از فواصل بین هرم ها عبور می کند و در بخش قشری

به سرخرگ های کوچک تری تقسیم می شود. این انشعابات سرانجام کلافک ها را در کپسول های بومن می سازند. کلافک به سیاهرگ ختم نمی شود. خون از طریق سرخرگ آوران به کلافک وارد می شود و از طریق سرخرگ وابران آن را ترک می کند. سرخرگ وابران در اطراف لوله های پیچ خورده و قوس هنله، شبکه مویرگی دورِلوله ای رامی سازد. این مویرگ ها به یکدیگر می پیوندند و سیاهرگ های کوچکی به وجود می آورند که سرانجام

سیاهرگ کلیه را می سازند. این سیاهرگ، خون را از کلیه بیرون می برد

گفتار ۲ فرایند تشکیل ادرار و تخلیه آن

فرایند تشکیل ادرار، شامل سه مرحله است که عبار ت اند از:

1- تراوش

2- بازجذب 

3- ترشح 

1-تراوش: تراوش، نخستین مرحله تشکیل ادرار است. در این مرحله خوناب شامل آب و مواد محلول در آن به جز پروتئین ها، در نتیجه فشار خون از کلافک خارج شده به کپسول بومن واردمی شوند. این فرایند را تراوش می نامند.

مویرگ های کلافک منافذ بزرگی در دیوارة خود دارند و بنابراین

امکان خروج مواد از آنها به خوبی فراهم است. پروتئین ها به علت

اندازةبزرگی که دارند به طور معمول نمی توانند از این منافذ عبور

کنند اما اگر پروتئینی بتواند از این منافذ عبور کند، آ نگاه با مانع

دیگری روبه رو خواهد شد و آن غشای پایة مویرگ های کلافک

است. این غشا در حدود پنج برابر ضخیم تر از غشای پایه در سایر

مویرگ هاست و از خروج پروتئین های خوناب جلوگیری می کند.

نیروی لازم برای خروج مواد، از فشار خون تأمین می شود.

برای اینکه فشارِ تراوشی به حدکافی زیاد باشد ساز وکار ویژ های

برای کلافک در نظر گرفته شده است. قطر سرخرگ آوران بیشتر

از قطر سرخرگ وابران است و این، فشار تراوشی را در مویرگ های کلافک افزایش می دهد.

اطراف کلافک را کپسول بومن احاطه کرده است. کپسول بومن شامل دو دیواره است؛ یکی بیرونی و دیگری درونی.

 دیوارة درونی که با کلافک در تماس است، شکاف های فراوانی برای ورود مواد به گردیزه دارد

یاخته های دیوارةبیرونی کپسول بومن از نوع پوششی سنگ فرشی ساد ه اند 

اما یاخته های دیوارة درونی آن، به سمت کلافک، از نوعِ خاصّی یاخته های پوششی به نام پودوسیت به معنای یاختةپادارساخته شد ه اند .

هریک ازپودوسیت ها رشته های کوتاه و پا مانند فراوانی دارد. پودوسیت هابا پاهای خود اطراف مویرگ های کلافک را احاطه کرد ه اند.

بدین ترتیب نه تنها فاصلة بین دیوارة گردیزه و کلافک تقریباً ازبین رفته است، بلکه شکاف های باریک متعددی که در فواصل بین پاها وجود دارد به خوبی امکان نفوذ مواد را به گردیزه فراهم می کند.

باز جذب: در تراوش مواد براساس اندازه، وارد گردیزه می شوند

و هیچ انتخاب دیگری صورت نمی گیرد. بنابراین، هم مواد دفعی

مثل اوره و هم مواد مفید مثل گلوکز و آمینواسیدها به گردیزه وارد

می شوند. مواد مفید دوباره باید به خون بازگردند. این فرایند را بازجذب می نامند.

یاخته های دیوارة گردیزه، مواد مفید را از مواد تراوش شده

می گیرند و آنها را در سمت دیگر خود به سمت خارج گردیزه رها

می کنند. این مواد توسط مویرگ های دورِلوله ای، دوباره جذب و

به این ترتیب به خون وارد می شوند. به محض ورود مواد تراوش شده به لولةپیچ خوردةنزدیک، بازجذب آغاز می شود. 

دیواره لوله پیچ خورده نزدیک از یک لایه بافت پوششی مکعبی تشکیل شده است که ریزپرز دارند

ریزپرزهاسطح بازجذب را افزایش می دهند. به علت وجود ریزپرزهای فراوان در لوله پیچ خورده نزدیک، مقدار مواد بازجذب شده در این قسمت از گردیزه، بیش از سایر قسمت هاست.

در بیشتر موارد، بازجذب فعّال است و با صرف انرژی زیستی

انجام می گیرد؛ گرچه بازجذب ممکن است غیرفعّال باشد مثل

بازجذب آب که با اسمز انجام می شود.

ترشح: ترشح در جهت مخالف بازجذب رخ می دهد و در آن موادی که لازم است دفع شوند از مویرگ های دورِلوله ای یا خودِ یاخته های گردیزه به درون گردیزه ترشح می شوند. این فرایند را ترشح می نامند. ترشح در بیشتر موارد به روش فعّال و با صرف انرژی زیستی انجام می گیرد

بعضی از سموم، داروها و یون های هیدروژن و پتاسیم اضافی به وسیله ترشح دفع می شوند. 

ترشح در تنظیم میزان PH خون، نقش مهمی دارد.اگر PH خون کاهش یابد، کلیه ها یون هیدروژن را ترشح می کنند.

اگر PH خون افزایش یابد، کلیه بیکربنات بیشتری دفع می کند و به این ترتیب PH خون در محدودهٔ ثابتی نگه می دارد.

تخلیه ادرار

ادرار پس از ساخته شدن در کلیه، از طریق میزنای به مثانه وارد می شود.

حرکت کرمی دیواره میزنای، که نتیجه انقباضات ماهیچه صاف دیواره آن است، ادرار را

به پیش می راند. پس از ورود به مثانه، دریچ های که حاصل چین خوردگی مخاط مثانه بر

روی دهانة میزنای است مانع بازگشت ادرار به میزنای می شود.

مثانه، کیسه ای است ماهیچه ای که ادرار را موقتاً ذخیره می کند. چنانچه حجم ادرار جمع شده در آن از حدِمشخصی فراتر رود، کشیدگی دیواره مثانه باعث تحریک گیرنده های کششی و فرستادن پیام عصبی به نخاع می شود و به این ترتیب انعکاس

تخلیه ادرار فعّال می شود. نخاع با فرستادن پیام عصبی به مثانه، ماهیچه های صاف دیواره مثانه را منقبض می کند. با افزایش شدت انقباض، ادرار از مثانه خارج و به میزراه وارد می شود.

در محلِ اتصال مثانه به میزراه، بنداره قرار دارد که به هنگام ورود ادرار باز می شود.

این بنداره، که بنداره داخلی میزراه نام دارد، از نوع ماهیچه صاف و غیرارادی است.

بنداره دیگری به نام بنداره خارجی میزراه، از نوع ماهیچه مخطط و تحت فرمان

ارادی است. در نوزادان و کودکانی که هنوز ارتباط مغز و نخاعِ آنان به طور کامل برقرار

نشده است، تخلیهٔ مثانه به صورت غیرارادی صورت می گیرد.

ترکیب شیمیایی ادرار : دو فرایند بازجذب و ترشح، ترکیب مایع تراوش شده را هنگام عبور از لولة کلیوی و مجرای جمع کننده، تغییر می دهند و آنچه به لگنچه می ریزد، ادرار است.

مواد ادرار را می توان به دو دستة تقسیم کرد. 

مواد معدنی :   1-آب، حدود 95 درصدادرار را آب تشکیل می دهد.   

     2-یون ها ، دفع آنها برای حفظ تعادل یون ها صورت می گیرد.

مواد آلی :

 1-اوره: (فراوان ترین مادة دفعی آلی در ادرار، در نتیجه تجزیه آمینو اسیدها و نوکلئیک اسیدها، آمونیاک به دست می آید که بسیار سمّی است. تجمع آمونیاک در خون به سرعت به مرگ می انجامد. کبد، آمونیاک را از طریق ترکیب آن با کربن د ی اکسید به اوره تبدیل می کند .)

2- کِرآتینین: (ازکِرآتین فسفات تولید می شود، گروه فسفات آن بهADPمنتقل وATP تولید می شود.)

3- اوریک اسید :(نتیجه سوخت و ساز نوکلئیک اسیدهاحاصل می شود. اوریک اسید انحلال پذیری زیادی در آب ندارد. بنابراین تمایل آن به رسوب کردن وتشکیل بلور زیاد است. رسوب بلورهای اوریک اسید در کلیه ها باعث ایجاد سنگ کلیه و در مفاصل باعث بیماری نقرس می شود. نقرس یکی از بیماری های مفصلی است که با دردناک شدن مفاصل والتهاب آنها همراه است.)

تنظیم آب: تنظیم آب تحت تنظیم عوامل مختلفی مثل هورمون ها قرار دارد. اگر غلظت موادحل شده در خوناب از یک حدِ

     مشخص فراتر رود، گیرنده های اسمزی در زیرنهنج(هیپوتالاموس) تحریک می شوند در نتیجة تحریک این گیرنده ها از یک سو، مرکز تشنگی در زیرنهنج فعّال می شود و از سوی دیگر، هورمون ضد ادراری از غدةزیرمغزی پسین ترشح می شود. این هورمون با اثر بر کلیه ها، بازجذب آب را افزایش می دهد و به این ترتیب دفع آب را توسط ادرار کاهش می دهد.

   اگر بنا به عللی هورمون ضد ادراری ترشح نشود، مقدارِ زیادی ادرارِ رقیق از بدن دفع می شود. چنین حالتی به دیابت بی مزه معروف است. مبتلایان به این بیماری احساس تشنگی می کنند و مجبورند مایعات زیادی بنوشند. 

   این بیماری به علت برهم زدن توازن آب و یون ها در بدن، نیازمند

  توجه جدّی است.

ساز وکار دیگری نیز در تنظیم آب نقش دارد. در نتیجة کاهش مقدار آب خون و کاهش حجم آن،

جریان خون یا فشار خون در سرخرگ آوران کاهش می یابد. در این وضعیت، از دیوارة سرخرگ آوران آنزیمی به نام رنین به خون ترشح می شود. 

رنین با اثر بر یکی از پروتئین های خوناب به نام آنژیوتانسین

و را ه اندازی مجموعه ای از واکنش ها، باعث می شود از غدةفوق کلیه، هورمون آلدوسترون ترشح شود. هورمون آلدوسترون با اثر بر کلیه ها بازجذب سدیم را باعث می شود. در نتیجة بازجذب سدیم، بازجذب آب هم در کلیه ها افزایش می یابد.

در تک یاخته ای ها

    در بسیاری از تک یاخته ای ها تنظیم اسمزی با کمک انتشار انجام می شود. ولی در برخی دیگر مانند پارامسی، آبی که در نتیجه اسمز وارد می شود به همراه مواد دفعی توسط کُریچه های انقباضی دفع می شود

در بی مهرگان

نفریدی: بیشتر بی مهرگان دارای ساختار مشخصی برای

دفع هستند. یکی از این ساختارها نفریدی است که برای دفع،

تنظیم اسمزی یا هر دو مورد به کار می رود. نفریدی لوله ای

است که با منفذی به بیرون باز می شود. نفریدی دو نوع است:

پروتونفریدی 

 متانفریدی

سامانة دفعی پروتونفریدی، شبکه ای از کانال هاست که از

طریق یک منفذ دفعی به خارج بدن راه می یابند. سامانه دفعی

در پلاناریا از نوع پروتونفریدی است، که کار اصلی آن، دفع آب

اضافی است و بیشتر دفع نیتروژن، از طریق سطح بدن انجام

می شود

در بی مهرگان

نفریدی: بیشتر بی مهرگان دارای ساختار مشخصی برای

دفع هستند. یکی از این ساختارها نفریدی است که برای دفع،

تنظیم اسمزی یا هر دو مورد به کار می رود. نفریدی لوله ای

است که با منفذی به بیرون باز می شود. نفریدی دو نوع است:

پروتونفریدی 

 متانفریدی

سامانة دفعی پروتونفریدی، شبکه ای از کانال هاست که از

طریق یک منفذ دفعی به خارج بدن راه می یابند. سامانه دفعی

در پلاناریا از نوع پروتونفریدی است، که کار اصلی آن، دفع آب

اضافی است و بیشتر دفع نیتروژن، از طریق سطح بدن انجام

می شود

در طول کانال های پروتونفریدی، یاخته های شعله ای قرار

دارند. مایعات بدن از فضای بین یاخته ای به یاخته های شعله ای

وارد می شوند و ضربان مژه های این یاخته که ظاهری شبیه

شعلة شمع دارند مایعات را به کانال های دفعی هدایت، و از منافذدفعی خارج می کند.

نوع پیشرفته تر سامانة دفعی در بی مهرگان، متانفریدی است.

متانفریدی لوله ای است که در جلو، قیف مژک دار و در نزدیک

انتها، دارای مثانه است که به منفذ ادراری در خارج از بدن ختم

می شود. دهانة این قیف به طور مستقیم با مایعات بدن ارتباط

دارد. بیشتر کرم های حلقوی نظیر کرم خاکی و نرم تنان سامانه

دفعی متانفریدی دارند. بدن کرم خاکی از حلقه هایی تشکیل شده که هر کدام یک جفت متانفریدی دارند.

   در عنکبوت ها کیسه های کروی مشاهده می شود که درمحل اتصال پا به بدن قرار دارند و غدد پیش رانی نامیده می شوند.

غدد شاخکی: در سخت پوستان، مواد دفعی نیتروژن دار با

انتشار ساده، از آبشش ها دفع می شوند. برخی از سخت پوستان مثل میگوها و خرچنگ هاغدد شاخکی دارند

مایعات دفعی، از حفرة عمومی به این غده تراوش و از منفذ دفعی نزدیک شاخک، دفع می شوند.

لوله های مالپیگی: 

حشرات سامانة دفعی متصل به روده به نام لوله های مالپیگی دارند یو نهای پتاسیم وکلر از همولنف به لوله های مالپیگی ترشح، و در پی آن آب از طریق اسمز وارداین لوله ها می شود. سپس اوریک اسید به لوله هاترشح می شود. محتوای لوله های مالپیگی به روده، تخلیه و با عبور مایعات در روده، آب و یون ها بازجذب می شوند. 

اوریک اسید از طریق روده به همراه مواددفعی دستگاه گوارش دفع می شود.

لوله های مالپیگی: 

حشرات سامانة دفعی متصل به روده به نام لوله های مالپیگی دارند یو نهای پتاسیم وکلر از همولنف به لوله های مالپیگی ترشح، و در پی آن آب از طریق اسمز وارداین لوله ها می شود. سپس اوریک اسید به لوله هاترشح می شود. محتوای لوله های مالپیگی به روده، تخلیه و با عبور مایعات در روده، آب و یون ها بازجذب می شوند. 

اوریک اسید از طریق روده به همراه مواددفعی دستگاه گوارش دفع می شود.در ماهیان دریایی فشار اسمزی مایعات بدن کمتر از آب دریاست. آب، تمایل به خروج از بدن دارد. 

   1 - برای جبران، ماهیان دریایی مقدار زیادی آب می نوشند.

 2-در این ماهیان برخی از یون ها از طریق یاخته های آبشش دفع می شوند.

3- برخی از یون ها ، توسط کلیه به صورت ادرار غلیظ دفع می شوند.

در ماهیان آب شیرین، فشار اسمزی مایعات بدن از آب بیشتر است بنابراین آب می تواند وارد بدن شود .برای مقابله با چنین مشکلی:

1- ماهیان آب شیرین معمولاً آب زیادی نمی نوشند.

(بازو بسته شدن دهان در ماهی قرمز تنها به منظور عبور آب و تبادل گازها در آبشش هاست).

2-همچنین بدن آنها با ماده مخاطی ای پوشیده شده است که مانع ورود آب به بدن می شود. 

3-جذب نمک و یون هابا انتقال فعّال از آبشش هاست. 

4-این ماهی ها حجم زیادی از آب را به صورت ادرار رقیق دفع می کنند.

در ماهیان دریایی فشار اسمزی مایعات بدن کمتر از آب دریاست. آب، تمایل به خروج از بدن دارد. 

   1 - برای جبران، ماهیان دریایی مقدار زیادی آب می نوشند.

 2-در این ماهیان برخی از یون ها از طریق یاخته های آبشش دفع می شوند.کلیة دوزیستان مشابه ماهیان آب شیرین است. مثانةاین جانوران محل ذخیرة آب و یون هاست.

به هنگام خشک شدن محیط، دفع ادرار کم، و مثانه برای ذخیرة بیشتر آب بزرگ تر می شود و سپس بازجذب آب از مثانه به خون افزایش پیدامی کند.

خزندگان، پرندگان و پستانداران، پیچیده ترین شکل کلیه را دارند که متناسب با واپایش تعادل اسمزی مایعات بدن آنهاست.

ساختار کلیه در خزندگان و پرندگان مشابه است و توانمندی بازجذب آب زیادی دارد. 

برخی ازخزندگان و پرندگان دریایی و بیابانی که آب دریا یا غذای نمک دار مصرف می کنند می توانند نمک اضافه را از طریق غدد نمکی نزدیک چشم یا زبان، به صورت قطر ه های غلیظ دفع کنند.

3- برخی از یون ها ، توسط کلیه به صورت ادرار غلیظ دفع می شوند.

دانلود فایل

دیدگاه های کاربران

دیدگاه خود را بیان کنید:

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی